10) Laten wij de angst regeren ?

4.
De socioloog Zygmund Bauman zegt het in het t.v.- programma LUX in juli 2011 zo: “typerend voor onze tijd is dat alle stabiliteit is verdwenen. Vroeger leefden mensen in een overzichtelijke wereld. Ze namen het werk, het beroep van hun ouders over. Ze bleven wonen in het dorp waar ze waren opgegroeid. Ze gingen om met mensen die ze kenden. Nu leven we in een eeuw van onzekerheid, een eeuw vol veranderingen op kleine en op grote schaal. Alles is in beweging. En daarom zijn mensen bang al weten ze vaak niet waarvoor. Onze angsten zijn diffuus geworden”

5.
Psychiater A.A. Terruwe noemt als belangrijkste oorzaken voor de hedendaagse angst de veranderingen van de moderne tijd 1. Het veranderde wereldbeeld. Vroeger was alles nog te overzien. Door de vooruitgang van wetenschap en techniek is het leven van de mens minder overzichtelijk en minder veilig geworden. 2. De veranderde contacten. Vroeger persoonlijk en intensief. Nu vaak veel zakelijker en functioneler 3. De intellectuele ontwikkeling: er is veel meer bekend, veel meer mogelijk met als gevolg dat het zoeken naar nut, noodzaak en zin meer op de voorgrond is getreden en 4. De ontwikkeling van de wetenschap. De mogelijkheid om de natuur te beheersen en moeilijk-heden te overwinnen is veel groter geworden. Wij zijn veel meer op onszelf aangewezen.
En juist daarom is het belangrijker dan ooit om ook te durven vertrouwen op de Ander.

6.
Wilders is er van overtuigd dat de Islam een ‘fascistische ideologie ’is. Ook spreekt hij over een ‘zevende–eeuwse woestijnideologie’ en over ‘achtergesteld barbarisme.’ Hij pleit voor het invoeren van hoofddoekjesbelasting, “kop-voddentax”, hij wil de straten terugveroveren, zodat Nederland er weer uitziet als Nederland, het is tijd voor de grote schoonmaak van onze straten, immigranten die zich niet gedragen moeten het land uit. Hij spreekt over Eurabie en suggereert een overname van Europa door Arabieren. Allemaal oorlogszuchtige,
-32-
ongenuanceerde uitspraken en gebrekkige analyses. Want je kunt Marokkaanse straatterroristen niet vereenzelvigen met Moslims. En extremistisch geweld (dat ook nog eens vaak in Moslimlanden zelf plaatsvindt) kunt je niet betitelen als typerend voor de Islam. Nog los van het feit dat DE Islam niet bestaat. Net zoals DE Marokkanen, DE buitenlanders en DE Nederlanders niet bestaan. Maar dergelijke taal voedt wel de angst. Angst voor het vreemde. Angst voor alles wat anders is. Angst voor een onbekende religie, de bedreiging van de economie enz. Trouwens ook uitspraken als ‘de multiculturele samenleving is mislukt’ heeft zijn invloed. Ja, zorgvuldig gebruik van de taal is van het grootste belang!

7.
Het is verhelderend om het geloof, de liefde en de hoop te verbinden met het hart, de keel en de ogen. Het hart is de plaats van de liefde, de keel is de plek van het geloof en de ogen het voertuig van de hoop. Dit wordt echter alleen begrijpelijk als wij ons niet houden aan de woorden die we leerden op school en nog minder aan de theologische begrippen over de deugden. Geloof, liefde en hoop zijn niet moralistisch. Het zijn geen deugden; het zijn zaken die op een andere manier bruikbaar en geschikt zijn; de z.g. deugden zijn krachten. ( )

Deze krachten zijn niet zozeer ‘bovennatuurlijk’. Ze zijn ook niet iets mythisch. Het zijn de krachten, waardoor wij de tijd nemen voor onszelf! Zonder geloof blijft de mens een stompje (een zwak aftreksel) van zichzelf; want de toekomst blijft voor hem verborgen. Zonder hoop is de mens afgesneden van zijn wortels in het verleden, want er worden dan geen wensen meer in hem opgewekt. En zonder liefde is de mens voor degene die hij ontmoet een puur wereldlijk voorwerp; want hij kan zich niet bekennen tot een levendige aanwezigheid. Het geloof neemt de tijd voorwaarts in zich op, de hoop de tijd achterwaarts en de liefde omarmt degene waarmee zij haar aanwezigheid deelt.

Wanneer het geestelijk leven van het ganse mensengeslacht mijn keel ruimte geeft dan heb ik geloof. Daarom beschikt niemand ooit over zijn geloof. Het geloof geeft zich prijs. “Ik geloof, kom mijn ongeloof te hulp” (Marcus 4) moet ook de paus verzuchten. Zeker, zo lang wij ademhalen kunnen wij ook geloven. Wanneer mijn hart vervult is van het samenleven (leven in verbondenheid) ben ik sterk in de liefde. En zo lang mijn hart slaat kan ik liefhebben. Maar in wat voor verschillende gradaties! (Uit: “Die Sprache des Menschen-geschlecht” , Eugen Rosenstock Huessy)

8.
Angst in citaten en aforismen:

Angst hoort bij de mens. Bewust en in vrijheid leven is ondenkbaar zonder angst. Het komt erop aan hoe we met angst omgaan (N.N.).
Angst en je ongelukkig voelen hebben maar één oorzaak. Het vastklampen aan wat voorbijgaat, altijd (Oosterse wijsheid).
Moed is niet de afwezigheid van angst, maar het besef dat iets anders dan angst belangrijker is (Amrose Redmoon).
Nederland wordt verlamd door angst en gebrek een lef bij bestuurders. De angst voor het onbekende, voor een mogelijke aanslag is zo groot dat er niets positiefs gebeurt. (B. Bohler).
Veel angstgevoelens worden veroorzaakt door een tekort aan bevestiging (A.A.Terruwe).
De grote literatuur laat je in de diepe donkere afgrond van het niets kijken zonder angst (Flaubert).
Je kunt niet op je angst leven, je kunt slecht overleven op je hoop (Benazhia Bhutto).
Er gewoon voor iemand zijn (zeker voor iemand die oog in oog staat met de dood en of in angst gevangen is) is het grootste geschenk dat je kunt geven (I.Yalom).
Je kunt de wind niet veranderen, maar de stand van de zeilen bepaal je zelf (A.Karssen).
Hoedt u voor mensen die alles zeker weten. Bij absolute zekerheden begint het fanatisme.

-33-
Literatuur

Baart A. Aandacht, Lemma, Utrecht 2004
Bettelheim B. Het verlichte hart, Contact, Amsterdam 1988
Boutelier H. De veiligheidsutopie, Boom, den Haag 2002
Burg A. De Holocaust is voorbij, Ambo, Amsterdam 2010
Drewerman E. Een ruimte om te leven,Meinema, Zoetermeer 1995
Drewerman E. Leven: maar hoe? Meinema, Zoetermeer 2003
Drewerman E. Is er hoop voor het geloof? Meinema, Zoetermeer 2000
Fromm E. De angst voor de vrijheid, Bijleveld, Utrecht 1962
‘Furedi F. Cultuur van angst, Meulenhof, Amsterdam 2007
Gollwitzer H. De dood heeft niet het laatste woord, Ten Have, Baarn 1975
Gollwitzer H. Krummes holz aufrechter gang, Chr. Kaiserverlag, Munchen 1982
Graaf B.de Theater van de angst, (Boon, Amsterdam, 2010)
Grimm Gebr. Sprookjes van Grimm, Spectrum, Antwerpen 1956
Grun A.en Dufner Spiritualiteit van beneden, Ten Have, Baarn 2005
Grun A. Een jaar met Anselm Grun, Lannoo, Tielt 2009
Linden N.ter Kostgangers,Maarten Muntinga 2004
Moisi D. De geopolitiek van emotie, Nieuw Amsterdam uitg., Amsterdam 2009
Moltmann J. Theologie van de hoop, Anbo Amsterdam 1968
Nouwen H. Brood voor onderweg, Lannoo, Tielt 1999
Roon R.van Voor een betere weerstand, Voorburg 1987
Rosenstock-Hussy E. Die sprache des menschengeschlechts,
Lambert Snijder Verlag, Heidelberg 1963
Sacks J. Leven met verschil, Meinema, Zoetermeer 2006
Terruwe A.A.A. Geloven zonder angst en vrees, Romen, Roermond 1973
Verheule A. Angst en bevrijding, Callenbach, Baarn 1997
Wereld E.van der
Schwencke M. De kracht van angst, Ankh Hermes, Utrecht 2009
Yalom, Irvin D. Tegen de zon in kijken, Balans, Amsterdam 2008
Angst (Michiel van Erp, 2009)
Documentaire, waarin de levens van zes mensen die leven met angststoornissen in beeld gebracht worden. Hun aandoening maakt het leven haast onmogelijk en ze proberen ieder op hun eigen manier om een oplossing te vinden voor de problemen die ze dagelijks ondervinden.









-34-